W trakcie pierwszego bojowego użycia czołgów nie umiano jeszcze wykorzystać w pełni zalet nowej broni. W trakcie bitwy nad Sommą w 1916 roku okazało się, że pierwsze czołgi są wysoce zawodne, a taktyka wykorzystywania ich do bezpośredniego wsparcia atakującej piechoty nie przynosi spodziewanych efektów. Dowództwo alianckie szybko wyciągnęło wnioski z pierwszych niepowodzeń i już w 1917 roku pod Cambrai doszło do pierwszego zmasowanego użycia broni pancernej. Niemcy próbując dotrzymać kroku aliantom skonstruowali ogromne ponad 33,5 tonowe pojazdy pancerne Sturmpanzerwagen A7V uzbrojone w działo kalibru 57mm i 6km. Jak okazało się to już w marcu 1918 roku, podczas ich pierwszego udziału w walce, były to wozy całkowicie nieudane. Najpoważniejszymi ich wadami były niewielki prześwit i zbyt krótkie gąsienice, co skutkowało niestabilnością i słabą manewrowością. Choć do końca I Wojny Światowej efektywnymi pojazdami pancernymi dysponowali tylko Anglicy i Francuzi, to już w okresie międzywojennym Niemcy zdołali odrobić wszelkie zaległości w dziedzinie rozwoju broni pancernej. Pancerne dywizje III Rzeszy od początku II Wojny Światowej diametralnie zmieniły sposób prowadzenia wojny. Wynikało to nie tyle z przewagi jakościowej (np. we wrześniu 1939r. polski 7TP pod wieloma względami przewyższał niemieckie PzKpfw I i II, a francuski Char B1 był w maju 1940 roku lepszy od większości niemieckich typów czołgów) co rewolucyjnym zastosowaniem samodzielnych wielkich jednostek pancernych.

Koncetracja niemieckich jednostek pancernych z 25. i 66. Batalionu Pancernego 7.DPancernej przed forsowaniem Sommy, 6 czerwca 1940 roku.

Niemieckie dowództwo stworzyło nową doktrynę walki zwaną wojną błyskawiczną (niem. blitzkrieg). Polegała ona na użyciu w wielkiej masie broni pancernej wspieranej przez lotnictwo. Zmasowany atak czołgów miał na celu szybkie przełamania oporu obrońców, przecięcie ich szlaków zaopatrzeniowych, okrążenia i na koniec zniszczenia. Aby zapewnić jednostkom pancernym większą samodzielność inne rodzaje wojsk musiały dotrzymywać im kroku. Tak powstały oddziały artylerii samobieżnej i szturmowej, z działami zamontowanymi na podwoziach gąsienicowych. Jednym z najlepszych dział samobieżnych II wojny światowej był zapewne niemiecki StuG III.

Również piechota musiała nadążyć za szybko posuwającymi się czołgami - tak powstały jednostki piechoty zmotoryzowanej wypoposażone w pojazdy półgąsienicowe (np. SdKfz 251) przystosowane do

poruszania się w trudnym terenie. Szybkość działania wymagała także doskonałego rozpoznania. Zadanie to wspaniale spełniały samochody pancerne. Coraz większa liczba opancerzonych wozów bojowych doprowadziła do rozwoju tzw. niszczycieli czołgów - z reguły tańszych i prostszych w konstrukcji od samych czołgów. Chociaż z wyglądu podobne do czołgów, miały gorszą manewrowość i były słabiej opancerzone, w związku z tym rzucane na pierwszą linię częściej niż czołgi ulegały zniszczeniu. Niezwykle udana konstrukcją tego typu okazał się np. niemiecki "Hetzer". Specyficzne zadania pola walki wymusiły powstanie wielu specjalistycznych pojazdów - tak powstały m.in. czołgowe miotacze płomieni (np. Flammpanzer III o zasięgu skutecznego strzału 50-60m), czołgi poruszające się po dnie przeszkód wodnych (np. Tauchpanzer III), wozy pogotowia technicznego tzw. Bergewagen (np. Bergepanzer IV), opancerzone wozy saperskie czy transportery amunicji (np. Munitionsschlepper PzKpfw IV przeznaczone do transportu pocisków kalibru 600mm dla moździerzy "Karl") i wiele innych.

Generalnie broń pancerna uczyniła wojnę bardziej mobilną. Choć sposób użycia wojsk pancernych ulegał ciągłym modyfikacjom to niemniej skuteczna taktyka zawsze stanowiła rekompensatę niedostatków w jakości bądź liczbie czołgów (najskuteczniej wykazali to Niemcy w 1940 r., niwelując liczebną przewagę Francuzów i Brytyjczyków).

Literatura:

• "II Wojna Światowa - Encyklopedia uzbrojenia"
• "Fall Gelb" Jacek Solarz
• "Opancerzone wozy bojowe" Philip Trewhitt