SdKfz 181 PzKpfw VI "Tiger" - najsłynniejszy czołg II wojny światowej.
Czołg PzKpfw VI "Tiger" Ausf H1, pojazd wczes-nej serii produkcyjnej, w tyle czołgi PzKpfw IV. |
Idea budowy czołgu cięzkiego pojawiła się w Niemczech już w połowie lat dwudziestych ubiegłego wieku. Pomimo zakazu wprowadzonego traktatem wersalskim Niemcy nie zaprzestali prac konstrukcyjnych nad nowymi typami czołgów. W 1925 roku Heereswaffenamt (Urząd Uzbrojenia Wojsk Lądowych) sprecyzował wymagania dotyczące konstrukcji czołgu cięzkiego. Miał być to pojazd o masie do 20000kg zdolny pokonywać przeszkody wodne o głębokości do 0,8m, stoki do 30° oraz rozwijać prędkość 40km/h. Prace konstrukcyjne nad prototypem oznaczonym w celach dezinformacyjnych jako Grosstraktor rozpoczęły firmy: Rheinmetall, Daimler-Benz i Krupp. Ostatecznie próbom poddano 4 prototypy uzbrojone w armatę 7,5cm KwK L/20 kalibru 75mm oraz 2-3 karabiny maszynowe Dreyse MG13, ale w 1930 roku program Grosstraktor został anulowany z przyczyn ekonomicznych.
Na początku lat trzydziestych rozpoczęto również prace nad klasyfikowanym wówczas jako czołg ciężki PzKpfw IV. Czołg PzKpfw IV był początkowo przez-naczony dla dowódców batalionów stąd nazwa Bataillonsführerwagen (BW). Prototyp pojazdu BW miał masę 18 ton i w porównaniu z takimi ówczesnymi konstrukcjami jak np. francuski Char B1 ważący przeszło 30 ton czy sowieckimi T-35 lub KW o masach odpowiednio 45 i 43 ton, PzKpfw IV był co najwyżej czołgiem średnim.
Kolejnymi konstrukcjami klasyfikowanymi przez Niemców jako czołgi ciężkie były zbudowane w zakładach Henschel czołgi przełamania - Durchbruchwagen (DW). W 1937 roku zbudowano prototyp czołgu DW1 o masie 30 ton, zaś w 1940 roku planowano budowę ulepszonej wersji DW2 o masie 33 ton (ostatecznie zbudowano tylko jedno podwozie).
W 1938 roku w zakładach Henschla powstał projekt superciężkiego czołgu Sturmwagen albo Schwere-wagen oznaczanego również jako VK 6501 (H). Miał to być pojazd o masie 65 ton, uzbrojony w krótkolufową armatę 7,5 cm KwK L/24 kalibru 75mm i pancerzu o grubości dochodzącej do 100mm. Jednak, ze względu na trudności techniczne (np. czołg o tej ma- |
sie musiałby być transportowany koleją w ... trzech częściach) nie rozpoczęto produkcji seryjnej tego kolosa.
Także czołg VK 3001 (H) był dziełem zakładów Henschla. Pojazd ten powstał w odpowiedzi na zamówienie WaPrüf 6 (Wydział Waffen Prüfung 6 Waffenamtu - Urzędu Uzbrojenia) na czołg o masie 30 ton. W trakcie prac projektowych konstruktorzy wykorzystali wszystkie doświadczenia uzyskane podczas budowy czołgów DW1 i DW2. Najważniejszym z nowych rozwiązań zastosowanych w projektowanym czołgu było jego zawieszenie, w którego skład wchodziło m.in. siedem zaopatrzonych w bandaże gumowe, nachodzących na siebie dużych kół nośnych (efekt ten uzyskano, poprzez zamontowanie kół nośnych na osiach o różnych długościach). Dzięki temu rozwiązaniu pojazd charakteryzował się doskonałą amortyzacją oraz znaczną zdolność pokonywania przeszkód terenowych. Zbudowano jedynie kilka prototypów tego pojazdu.
W odpowiedzi na to samo zamówienie powstał także, skonstruowany przez prof. Porsche'a czołg VK 3001(P) "Leopard". Pojazd był wyposażony w nowatorski napęd spalinowo-elektryczny. Dwa |
Kadłub VK 3001(P) "Leopard" podczas prób. |
silniki spalinowe typu Simmering-Graz-Pauker 100 V-10 napędzały dwa generatory dostarczające prąd do przekładni elektromechanicznych Voith poruszajacych gąsienice. W międzyczasie do sprawy konstrukcji nowego czołgu wmieszał się sam Hitler. Zażądał aby czołg uzbroić w armatę kalibru 88mm, zamiast planowananej 7,5cm KwK L/24 kalibru 75mm. Okazało się wówczas, że kadłub czołgu VK 3001(P) jest za mały do zamontowania przygotowanej przez zakłady Kruppa wieży z działem 88mm.
26 maja 1941 roku Hitler podjął decyzję o rozpoczę-ciu prac nad nowym typem czołgu ciężkiego, o prędko- |
ści maksymalnej 40km/h i pancerzu o grubości dochodzącej do 100mm. Führer rozkazał, aby projekty opracowały równolegle zespoły konstruktorskie Henschla i Porsche'a. Ostatecznie powstały dwa prototypy oznaczone VK 4501(H) oraz VK 4501(P).
Pierwszy pojazd zbudowany w zakładach Henschla powstał z rozwinięcia konstrukcji VK 3601(H), której prekursorem był z kolei prototyp VK 3001(H). W czołgu VK 3601(H) w stosunku do VK 3001(H) zmodyfikowano m.in. podwozie poprzez zastosowanie kół nośnych o dużej średnicy, równocześnie zlikwidowano kółka podtrzymujące gąsienice. W trakcie prac projektowych Hitler zasugerował aby zwiększyć opancerzenia nowego pojazdu. W wyniku tej ingerencji znacząco wzrosła |
Prototyp VH 4501(H), kwiecień 1942 rok, zakłady Henschel. |
masa nowego czołgu. Ostateczną wersją czołgu VK 3601(H) po pogrubieniu pancerza oraz przystosowaniu kadłuba do uzbrojonej w 88-mio milimetrową armatę 8,8cm KwK36 L/56 wieży Kruppa, zaprojektowanej oryginalnie dla konstrukcji VK 4501(P), był właśnie czołg VH 4501(H).
W pojeździe prof. Porscha VK 4501(P), wykorzy-stano wszystkie doświadczenia uzyskane przy budowie jego poprzednika VK 3001(P). Podobnie jak wcześniejszy pojazd VK 4501(P) miał kombinowany spalinowo-elektryczny napęd, który w założeniach miał być wydajniejszy i bardziej ekonomiczny od tradycyjne- |
go. W jego skład wchodziły dwa silniki Simmering-Graz-Pauker Typ 101/1 V-10 o mocy 200KM napędzające generator prądotwórczy. Generator dostarczał prąd do silnika elektrycznego poruszającego poprzez przekładnię Simens-Porsche umieszczone z tyłu pojazdu koła napędowe. Rozkaz Hitlera o zwiększeniu grubości opancerzenia (30-100mm) doprowadził do tego, że znacznie została przekroczona zakładana masa czołgu. Wskutek tego pojazd miał za duży jednostkowy nacisk na grunt i bardzo często zapadał się w terenie.
19 kwietnia 1942 roku w przeddzień urodzin Hitlera prototypy VK4501(P) i VK4501(H) przybyły na stację w Gierłożu. Jedenasto kilometrową trasę do kwatery głównej Hitlera w Wilczym Szańcu (Wolfschanze) w Kętrzynie (Rastenburg) pokonały jeszcze tego samego dnia. W trakcie przemarszu, który był pierwszym testem trakcyjnym nowych pojazdów, czołgi miały kilka drobnych awarii. O go- |
 PzKpfw VI "Tiger" Ausf H1 wczesnej serii produkcyjnej, rejon Leningradu, zima 1942/43. |
dzinie 11oo 20 kwietnia 1942 roku rozpoczęto testy prototypów. Pierwszą próbę szybkości wygrał pojazd prof. Porscha, który na odcinku 1km rozwinął prędkość 50km/h, pojazd Henschla był o 5km/h wolniejszy. W następnej próbie manewrowości zwyciężył pojazd VK4501(H). Po zakończeniu testów Hitler polecił poddać oba prototypy dalszym próbom poligonowym. Pełne próby porównawcze przeprowadzono na poligonie Berka w Niemczech. Zwycięsko wyszedł z nich czołg Henschla, pojazd Porscha zdyskwalifikował bardzo skomplikowany napęd spalinowo-elektryczny, który w trakcie testów uległ bardzo wielu awariom. Komisja wojskowa skiero- |
wała zwycięski czołg do produkcji seryjnej pod oznaczeniem PzKpfw VI "Tiger" Ausf H1, później zmienionym na Ausf.E. Ostatecznie zbudowano również dwa czołgi VK4501(P) "Tiger"(P) używane do szkolenia załóg w 503.schwere Panzer Abteilung (Batalion Czołgów Ciężkich), zaś resztę wyprodukowanych już 90 kadłubów przeznaczono do przebudowy na działa samobieżne znane później jako SdKfz 184 8,8cm Pak 43/2 Panzerjäger "Tiger" (P) "Ferdinand-Elefant".
Produkcję seryjną czołgów rozpoczęto w zakładach Henschel und Sohn w Kassel-Mittlefeld. Modyfikacje dokonywane podczas produkcji pozwalają wyodrębnić trzy główne serie produkcyjne: |
 PzKpfw VI "Tiger" Ausf E średniej serii produkcyjnej (widoczny nowy sposób monto-wania reflektora oraz pancerna osłona celownika), 101.Batalion Czołgów Ciężkich SS, Francja 1944 rok. |
wczesną, przejściową oraz późną. W pierwszych seryjnych czołgach zamontowano po prawej stronie wieży mały właz ewakuacyjny zaopatrzony w otwór strzelecki. W wozach późniejszych serii powiększono właz równocześnie likwidując port pistoletowy. Wizualnie najbardziej widoczną zmiana było zastosowanie w czołgach produkowanych od połowy 1943 roku wieżyczki dowódcy stosowanej w czołgach "Panther" i "Königstiger" w miejsce stosowanych dotychczas wieżyczek typu basztowego. Kolejne zmiany dotyczyły m.in. usytuowania i liczby reflektorów (wczesne czołgi, miały dwa reflektory, późniejsze jeden umieszczony centralnie), kształtu osłon rur wydechowych, rodzaju zastosowanych filtrów powietrza czy celowników optycznych. Pierwsze 250 pojazdów napędzane było silnikami Maybach HL210 P45 o mocy 650 KM. Jednak tak napędzane czołgi miały znaczny niedobór mocy, dlatego też przy produkcji kolejnych pojazdów wykorzystano 700-konne silniki typu Maybach HL230 P45. W ostatnich 800 czołgach zastosowano bardziej niezawodne, pozbawione bandaży gumowych, całkowicie stalowe koła nośne, jednocześnie demontując ich zewnętrzy rząd. W sumie od sierpnia 1942 roku do sierpnia 1944 roku wyprodukowano łącznie 1350 czołgów PzKpfw VI Ausf.H1(E) "Tiger". |
Tak jak wiele innych konstrukcji niemieckich tak i czołg PzKpfw VI "Tiger" był punktem wyjściowym przy opracowywaniu licznych pojazdów pochodnych. Zazwyczaj nowy typ pojazdu tworzono poprzez zamontowanie na standardowym podwoziu nowego uzbrojenia, bądź poprzez modyfikację wyposażenia w celu przystosowania do specyficznych zadań (np.wozy dowodzenia). Do takich konstrukcji należał m.in. wóz pogotowia technicznego - Bergepanzer "Tiger" SdKfz 185. W pojeździe tym zrezygnowano z działa (w jego miejscu montowano karabin maszynowy MG34), zaś |
 SdKfz 185 Bergepanzer "Tiger". |
na wierzchu wieży umieszczono napędzany silnikiem czołgu dźwig o nośności 15 ton. Innymi pojazdami budowanymi na podwoziach czołgów "Tiger" były:
Specjalnie na użytek czołgów PzKpfw VI "Tiger" stworzono nowy rodzaj jednostek tzw. Bataliony Czołgów Ciężkich - schwere Panzer Abteilung - sPzAbt. Ogółem sformowano w wojskach lądowych (Heer) 10 batalionów o numeracji od 501 do 510 oraz w jednostkach Waffen SS 3 bataliony: 101, 102 i 103-ci.
|
Karierę bojową rozpoczęły Tygrysy niezbyt fortunnie. 8 lipca 1942 roku postanowiono sformować w przyspieszonym tempie kompanię czołgów PzKpfw VI Ausf.H1 "Tiger" (była to 1.kompania 502 Batalionu Czołgów Ciężkich) i skierować ją na front pod Leningradem. Debiut bojowy miał nastąpić 29 sierpnia, lecz większość czołgów została unieruchomiona przez awarie. Po niezbędnych naprawach, 22 września czołgi zostały ponownie skierowane do akcji. Niestety i tym razem atak nie powiódł się. Tygrysy poruszające się wśród bagien, po wąskich leśnych drogach znalazły się pod ostrzałem artylerii. Grząski grunt uniemożliwił manewrowanie, a celny ogień dział przeciwpancernych szybko unieruchomił trzy i uszkodził czwarty czołg. To niepowodzenie miało nie tylko charakter |
 PzKpfw VI "Tiger" Ausf H1, Tunezja, Północna Afryka 1943 rok. |
taktyczny. Wprowadzając do walki w pełni nie gotowe czołgi Niemcy przedwcześnie zdradzili tajemnicę posiadania nowego środka bojowego i co za tym idzie możliwość przyszłego zaskoczenia. Kolejną jednostką wysłaną do walki był 501.sPzAbt. Batalion został przerzucony w listopadzie 1942 roku do Tunezji w Północnej Afryce, a już na początku grudnia wziął udział w bitwie pod Teboura. Następne jednostki tworzono w miarę napływania nowego sprzętu. Tygrysy były widoczne wszędzie tam gdzie decydowały się losy wojny w Europie, począwszy od walk o Leningrad i Charków, poprzez bitwy: na łuku kurskim i w Normandii na obronie Berlina skończywszy. Na swoje czasy "Tygrys" był świetną konstrukcją, o wielkiej sile ognia, którą zawdzięczał potężnej armacie |
8,8cm KwK36 L/56 kalibru 88mm, mogącej przebić pancerz każdego alianckiego czołgu nawet z bardzo dużych odległości. Swe sukcesy Tygrysy zawdzięczały również doskonałemu opancerzeniu, pozwalającemu prowadzić bezpiecznie walkę nawet na bliskich dystansach. W rękach doswiadczonych dowódców jak np. Michael Wittmann czy Otto Carius czołgi te były naprawdę zabójczą bronią. Często już sam odgłos pracy silników Tygrysów wzbudzał w żołnierzach alianckich przerażenie. Jednak PzKpfw VI "Tiger" nie był pozbawiony wad. Tygrysów przede wszystkim było ... zbyt mało. Zbyt skomplikowana jak na warunki wojenne konstrukcja nie pozwalała zwiększyć produkcji. Również zawieszenie, które zapewniało co prawda znakomite osiągi, w warunkach frontu wschodniego sprawiało kłopoty. Błoto i kamienie, które dostały się między koła nośne potrafiły nawet przy małym mrozie dosłownie zabetonować czołg w miejscu. Mimo wszystko prawdziwe jest stwierdzenie, że: "Jeden batalion Tygrysów był tyle wart co cała dywizja pancerna". |
|
|
Literatura:
|
